Terug

Kerstrozen (Helleborus)

Kerstrozen op de juiste manier onderhouden, snoeien en planten

In de winter ziet men maar zelden buiten bloemen bloeien. Een uitzondering vormen de kerstrozen (Helleborus niger) die tot de familie van het nieskruid (Helleborus) behoren. De winterbloeiende vaste plant is ook bekend onder de naam zwart nieskruid of sneeuwroos. De oudere wortels zijn meestal donkerder, zelfs zwart. In milde winters kan het voorkomen dat de struik al tijdens de kersttijd bloeit en kan men genieten van de sneeuwwitte bloemen en de stralende gele meeldraden. De bloemenhandel heeft de kerstroos ook als potplant ontdekt, die graag met de kerst cadeau wordt gedaan.

Tot de familie van het nieskruid behoren ca. 15 vaste planten soorten. Ze zijn in rots-, weide- en struikregio’s van Centraal-Europa tot West-Azië verspreid. Als klassiek ranonkelgewas houden ze van een kalkhoudende bodem en zijn meestal alle plantdelen giftig. Ze ontwikkelen wortels of horsten, waaruit vaak basale bladeren ontstaan. Ze zijn wintergroen en worden in het voorjaar meestal met, of na de bloei afgeworpen. Daarna ontwikkelt zich nieuw blad. Deze gebeurtenis is niet duidelijk te zien omdat het afsterven en opnieuw uitlopen parallel verloopt.

De kerstrozen zijn inheemse planten die van de Alpen tot aan het noordelijke Balkangebied in de gebergtes voorkomen. De ca. 20 tot 30 cm hoge kerstrozen bloeien al vroeg op donkere stelen. Bij het opbloeien in de vroege winter is de schaalvormige bloem groen-wit. De bloeiperiode begint in de sneeuw en duurt tot het voorjaar. Bij het uitbloeien van de bloemen kleuren deze naar roze-wit. De wintergroene bladeren zijn waaiervormig, samengesteld uit 7 tot 9 langwerpig gekartelde enkele bladeren. Ze voelen zich stevig en lederachtig aan.

Vanaf de oudheid tot in de late middeleeuwen werd de kerstroos ook als geneeskrachtige plant gebruikt, vooral bij storingen van het hart en de geest. Omdat de plant heel giftig is, is van een medisch gebruik dringend af te raden. De wortels bevatten glycoside, die ongeveer dezelfde uitwerking als die van het vingerhoedskruid (Digitalis) hebben.

In de tuin zijn kerstrozen prachtige bloeiende planten waarvan men op een ongebruikelijk tijdstip veel plezier van de grote bloemen kan hebben. Als ze op de juiste plek staan, zijn ze eenvoudig te onderhouden en zijn jarenlang trouwe tuinbegeleiders.

Inhoud

  • Kerstrozen planten
  • Kerstrozen onderhouden
  • Kerstrozen gebruik

Hoe worden kerstrozen op de juiste manier geplant?

Kerstrozen zoeken een plaats tussen struiken oftewel in de lichte schaduw. Het licht valt in de winter tussen de onbebladerde kronen en zorgt voor het vormen van de bloemen. Als in het voorjaar de planten weer uitlopen biedt het bladerkleed van de bomen en struiken bescherming tegen het felle zonlicht. Vorst is voor de kerstrozen op hun natuurlijke standplaats geen gevaar omdat daar meestal voldoende sneeuw ligt, wat isolerend werkt. In het open veld vriest het daarentegen vaker nogal hard (vanaf -10° C) wat wel tot beschadiging van zowel de bladeren als ook de bloemen kan leiden. De plant zelf overleeft de koude meestal zonder negatieve gevolgen.

Veel planten hebben een probleem met een zware kleibodem. Ook in dit opzicht is de kerstroos een uitzondering. Ze geeft zelfs de voorkeur aan een zware kalkhoudende leembodem. Stuwvocht (ophopend vocht) mag echter niet aanwezig zijn. Een lichte of zandgrond die de neiging tot uitdrogen heeft, vindt de kerstroos niet prettig. Hieraan moet compost, bentoniet (natrium-kleisoort) en kalk aan toegevoegd worden. Een probaat middel is bv. tuinmagnesium oftewel dolomietenkalk.

Bij de optimale planttijd is het belangrijk te onderscheiden of de plant uit de volle grond of uit een kas komt. De planten die buiten zijn gekweekt, zijn gewend aan de weersomstandigheden en kunnen het hele jaar door worden geplant als de bodem niet bevroren is. De kerstrozen die rond de kersttijd prachtig bloeien komen meestal uit de kas. Deze zijn niet direct vorstbestendig maar hebben één seizoen nodig om aan de weersomstandigheden buiten te wennen. De kerstrozen worden zolang beschut geplaatst, tot ze na het voorjaar, als het laatste vorstgevaar geweken is, in de volle grond kunnen worden geplant.

Kerstrozen zijn in de laatste jaren geliefde potplanten geworden. Het is echter moeilijk ze voortdurend in een pot te houden. Als de planten een povere indruk wekken, wordt het tijd deze buiten te planten. Tot dan wordt een hoogwaardige potgrond met een hoog kleigehalte gebruikt. Het is aan te bevelen zand en kleihoudende potgrond toe te voegen. Om de pH-waarde te verhogen kan oude muurpleister worden ingewerkt. Beroepstuinders gebruiken zelfs gips bij het kweken van de kerstrozen. Belangrijk is dat het water in de pot goed kan aflopen. Als de kerstroos gedurende een langere periode natte voeten krijgt, wordt ze broos en sterft af.

Kunnen kerstrozen in een bloembak worden geplant?

Kerstrozen zijn tuinplanten en kunnen dus beter in de volle grond staan. Als ze in de winter als bloeiende plant in een pot zijn gekocht, kunnen deze tot het voorjaar in een bloembak staan, maar daarna is het raadzaam ze op een geschikte plek in de tuin te planten.

Hoe worden kerstrozen onderhouden?

Kerstrozen hebben geen speciaal onderhoud nodig. Het zijn robuuste vaste planten, die zelfs de strengste winter overleven. Als ze op de juiste plaats staan, groeien en gedijen ze vanzelf. In de droge zomermaanden moet af en toe worden gegoten. Zo mogelijk niet op het blad, maar meer op de wortels naast de plant. Als er te lang water op het blad ligt, kan het tot bladvlekken, een schimmelziekte, leiden. Te veel vochtigheid bij de kluit, kan in het begin van het voorjaar roetdauw veroorzaken. Het jonge blad is een delicatesse voor slakken en kan derhalve door slakken worden aangevreten. Een zandgrond of een zure bodem wordt regelmatig verbeterd en van kalk voorzien.

Hoe worden kerstrozen gesnoeid?

Kerstrozen hoeven niet te worden gesnoeid. Slechts afgestorven plantdelen worden in het voorjaar verwijderd. Als ze blijven liggen veroorzaken ze vaak schimmelziektes. Indien gewenst worden de zaadhoofden voordat ze opengaan verwijderd. Als ze aan de plant blijven zaait de kerstroos zichzelf goed uit.

Hoe worden kerstrozen vermeerderd?

Kerstrozen, zoals ook andere planten van het nieskruid zaaien zichzelf uit als ze op de optimale standplaats staan. Tuinders, die niet zoveel moeite willen doen, laten het uitzaaien graag aan de natuur over en verplanten dan het jaar daarop de jonge planten. Kerstrozen zijn zgn. koudekiemers en worden in de herfst uitgezaaid. Door de koude worden ze geprikkeld te kiemen. Als er verschillende soorten van het nieskruid in de tuin staan, kan ervan worden uitgegaan dat nieuwe soorten ontstaan. De vaste planten kruisen zich graag en de tuin wordt daarmee een eigen kweeklaboratorium. Behalve het stinkend nieskruid (Helleborus foetidus) kunnen bijna alle soorten en hybriden in het vroege voorjaar of de late zomer worden gedeeld.

Hoe kunnen kerstrozen worden gebruikt?

Kerstrozen, maar ook alle andere planten van het nieskruid zijn robuuste en decoratieve vaste planten die vroeg bloeien. Ze sieren bloemperken, borders en sieren tijdelijk bloempotten en -bakken op het balkon. Het donkergroene blad zorgt voor een mooie sierwaarde en geeft structuur aan duurzame struikbeplantingen. Het gebruik als geneeskundige plant in de oudheid is niet meer van toepassing omdat deze zo giftig zijn.

Zijn kerstrozen giftig?

Zoals de meeste gewassen van de ranonkelfamilie bezitten ook kerstrozen en het nieskruid giftige inhoudsstoffen in de vorm van alkaloïde en glycoside. Deze giftige stoffen bevinden zich in alle plantdelen, vooral in de wortel. Bij het gebruik als potplant is het daarom belangrijk bijzonder voorzichtig te zijn als er kinderen in de buurt zijn. De bloemen wekken een bijzonder interesse in het bijna bloemloze jaargetijde.

Welke soorten kerstrozen zijn er?

De familie van het nieskruid is met de 15 soorten nogal overzichtelijk. In de handel zijn echter talrijke hybriden te vinden, die spectaculaire kleuren of gevulde bloemen bezitten.

Stinkend nieskruid (Helleborus foetidus) – groenbloeiende en hogere soort met palmachtig blad, wat door deling niet kan worden vermeerderd.

Zwarte kerstroos (Helleborus niger) – vroege witbloeiende soort die erg bekend en geliefd is.

Voorjaarsroos (Helleborus x hybridus) – hybriden en kruisingen met prachtige bloemkleuren en -tekeningen.

Oosters nieskruid (Helleborus orientalis) – goed groeiende statige soort, afkomstig uit talrijke kruisingen.

Purpur nieskruid (Helleborus purpurascens) – robuuste soort met bijna zwarte bloemen en contrastrijke lichte stuifmeeldraden.

omhoog