Terug

Cipressen: snoeien, onderhouden en bemesten

In veel tuinen ziet men coniferen. Ze zijn wintergroen, bieden een goede zichtbescherming en gelden als bijzonder eenvoudig in het onderhoud. Afgaande op hun verspreiding zijn cipressen (Cupressus) en de schijncipressen (Chamaecyparis) erg populair. Ze verspreiden een vleugje vakantie in de Toscane en de Middellandse Zee. Daar groeit de echte cipres (Cupressus sempervirens) van nature in open vlaktes, langs wegen en is van verre nauwelijks te overzien. Ca. 24 wintergroene soorten omvat het plantengeslacht van de cipressen (Cupressus). Hoewel er een verwantschap bestaat, mogen ze niet met de Noord-Amerikaanse schijncipressen (Chamaecyparis) en de Thuja (Thuja) worden verwisseld. Het natuurlijke verspreidingsgebied van de cipressen loopt van de oostelijke Middellandse zee tot naar Iran. De romeinen hebben ervoor gezorgd dat de wintergroene bomen in het gehele gebied zijn verspreid. De coniferen behoren tot de naaldbomen. Hoewel ze kruisachtige schilferachtige bladeren in plaats van naalden vormen, zijn ze botanisch gezien dichter bij de naald- dan de loofbomen. Cipressen ontwikkelen zich struik- of boomvormig. Sommige soorten groeien slank als een pijl in de lucht, andere breed en buigend overhangend. De groeihoogte varieert afhankelijk van de soort als dwerghoogte tot een statige 30 meter. Cipressen zijn eenhuizig en vormen afzonderlijk seksuele kegels. De vrouwelijke kegels met een kogelvorm tot eivorm blijven deels jarenlang gesloten. Pas als ze bv. door sterke hitte worden geopend en worden bevrucht door de mannelijke kegels, ontstaan tweevoudig gevleugelde zaden.

Al in de oudheid werd de echte cipres gekweekt. In tuinen waardeert men hun snelle groei en dichte groen. Hij zorgt voor een effectieve windbeschutting, ook in de winter. In de jonge jaren groeit de Middellandse Zee cipres, zoals hij ook wel wordt genoemd, vrij snel. Naarmate ze ouder worden neemt de groeikracht duidelijk af. Veel cipressoorten zijn afkomstig uit een mild klimaat. Strenge winters met vorst aan de grond kunnen hem in Midden-Europa nogal aantasten. Er zijn inmiddels gecultiveerde vormen die aan ons klimaat zijn aangepast en onze winters verdragen. Door hun goede functionaliteit en pretentieloosheid zijn ze populaire grafplanten geworden. Dit heeft helaas geleid tot haar reputatie als grafplant en heeft op veel plaatsen haar naam als tuinplant verloren. Ten onrechte, omdat het uitstekende haagplanten zijn, ze verrijken heide en bosrijke tuinen – in groepjes of solitair geplant.

Cipressen dragen schimmels in zich die op andere planten kunnen overspringen. Ze zijn daarom gevreesd in de fruitteelt als dragers van schadelijke schimmels. In de buurt van fruitplanten zijn cipressen daarom geen goede keus.

 

Inhoud

  • Cipressen planten
  • Cipressen onderhouden
  • Cipressen gebruiken

 

Hoe worden Cipressen geplant?

Cipressen zijn afkomstig o.a. uit het middellandse zeegebied en gelden in Midden-Europa als beperkt vorstbestendig en hebben daardoor een vorstbescherming nodig. Ze zijn alleen aan te bevelen in gebieden waar een mild klimaat heerst en geen strenge vorst te verwachten is. Ze zoeken zonnige oorden waar ze beschut zijn tegen de droge (winter) wind. Als standplaats zijn zonnige binnenplaatsen, plaatsen op het zuiden of westen bij muren geschikt. Een doorlatende bodem is een must, ook in de winter mag deze niet te veel vocht opslaan. Met droogte komen cipressen daarentegen erg goed terecht. De bodemreactie speel nauwelijks een rol. De coniferen groeien zowel in kalkhoudend leem als ook in zuur zand. Voor een optimale groei worden droge mineraalbodems van zandige leemgrond met een licht kalkgehalte aanbevolen.

Geplant wordt in het voorjaar. Tot deze tijd is het belangrijk vorstschade te vermijden, vooral tijdens een koude winter. De planten hebben voldoende tijd nodig om zich in de bodem te wortelen. Vochtige en koude bodems moeten voor het planten een drainage van zand of kiezelstenen krijgen. Een laag split op de bodem van het plantgat zorgt voor het ongehinderd weg kunnen lopen van het water.  Grote exemplaren worden met een paal gesteund om ze te beschutten tegen breuken door de wind of het scheuren van de wortels.

 

Hoe verzorgt men cipressen?

Als de cipres op de juiste plaats staat, is hij heel eenvoudig te onderhouden. Tegen droogte kunnen ze goed, maar gieten tijdens lange droogteperiodes kan niet schaden. Vooral in de groeifase kan er meer en vaker worden gegoten. Veel bemesten is bij cipressen niet nodig. Ze groeien van nature op minerale bodems die niet erg voedingsrijk zijn. Daarom is het niet nodig extra compost of andere bemestingen erdoorheen te mengen.

In moderne tuinen of binnenplaatsen zien cipressen in grote kuipen er erg goed uit. Voor een goede standvastigheid is het raadzaam een massieve kuip of een kuip met een brede voet te kiezen. Op de bodem wordt een drainagelaag van aardewerk scherven of grove kiezelstenen gelegd. Als substraat gebruikt men potgrond voor kuipplanten of mengt grof zand of klei door de potgrond. In een kuip is de cipres afgescheiden van de volle grond en heeft regelmatig water en maandelijks een meststof nodig. In de hoge zomer wordt gewisseld naar een kalium bevattende meststof. Zij verstevigen het hout en het bladweefsel.

Cipressen kunnen worden vermeerderd door zaad of door stekjes. Omdat het zaad slechts alle paar jaren ontstaat, is het vermeerderen door stekjes winstgevender. 10 tot 12 m lange eindtakken worden in de late zomer gesnoeid. De zijtakken worden eraf gehaald en de takken worden aan de basis schuin aangesneden. De stekjes worden oftewel in zandige kiemaarde of in puur zand gestoken. Bij een gestuwde lucht en een temperatuur iets hoger dan 20° C ontstaan na 2 tot 3 maanden de eerste wortels. De jonge cipressen overwinteren de eerste jaren vorstvrij en koel. Als de stam groter wordt zijn ze robuuster en kunnen in de volle grond worden geplant.

 

Hoe worden cipressen gesnoeid?

Vrij groeiende cipressen hoeven niet speciaal te worden gesnoeid. Slechts bevroren of bruine takken worden er in het voorjaar uitgehaald. Als haag worden de planten in het late voorjaar getrimd. Het oude hout blijft daarbij onbeschadigd.

 

Zijn cipressen winterhard?

Jonge cipressen hebben in de winter bescherming nodig. Koude oostenwinden of vorst aan de grond beneden de -15° C beschadigen de plant te sterk. Het wintergroene blad kan lijden door vorstdroogte, die op ijzige dagen door de straling van de zon wordt veroorzaakt. Schaduw en bescherming bieden lichte vorstbeschermingsvliezen waarmee de planten kunnen worden ingepakt. De wortels kunnen worden beschut door een laag bladeren. Dit wordt verzwaard met dennentakken zodat het blad niet wegvliegt.

Cipressen in een kuip hebben nog meer beschutting nodig. Ze kunnen ook buiten blijven, maar moeten dik worden ingepakt. De kuip moet op een lichte, maar ook schaduw bevattende plaats worden gezet. Een houten of piepschuim plaat onder de kuip zorgt voor isolatie. De pot wordt met meerdere lagen ingepakt bv. met jute zakken, bastmatten of noppenfolie. Veiliger is het de planten in een onverwarmde kas te laten overwinteren.

 

Hoe kunnen cipressen tegen ziektes worden beschut?

De honingzwam, een schimmel die hout als voedingsbron heeft en vooral cipressen kanker (Seiridium cardiale) beschadigen cipressen. De schadelijke schimmel verspreidt zich steeds meer op de wereld en is een groot probleem. Hij besmet niet alleen middellandse zee cipressen, maar ook andere coniferen van de cipressenfamilie. Daartoe behoren ook de thuja en de schijncipressen. Tot nu toe treedt deze schimmelziekte nog maar af en toe op. Echter in de zuidelijke landen is de cipressenkanker een ernstig probleem geworden. Het besmette weefsel laat een kardinaalrode kleur zien. Bestrijdings- of geneesmiddelen zijn er nauwelijks. Zelden kunnen ook bladluizen, vooral in een kas leiden tot het afsterven van de takken.

 

Hoe kunnen cipressen worden gehouden?

In een moderne of mediterrane tuin bieden cipressen een mooie aanblik. De smalle kronen hebben een gracieuze uitwerking in groepjes geplant of solitair. Een blikvanger voor het terras zijn cipressen in een kuip. Als goede buren kunnen mediterrane planten, zoals de oleander, de laurier of buxus worden gehouden. In hele milde regio’s kunnen cipressen als haag worden geplant. Ook in de natuurgeneeskunde zijn cipressen bekend. De etherische olie wordt vaak bij verschillende aandoeningen gebruikt.

 

Welke cipressensoorten zijn er?

Allereerst moeten de cipressen van de thuja en schijncipressen (Chamaecyparis) worden gescheiden. Ze worden maar al te vaak cipressen genoemd, hoewel het ondanks het feit dat ze verwant zijn, verschillende soorten zijn.

Van de verschillende cipressen soorten is de middellandse zee cipres (Cupressus sempervirens) en de daaruit gekweekte soorten het vaakst aan te treffen. Een hele smalle silhouet biedt de soort “Stricta”. Bijna net zo smal, maar hoger is de soort “Pyramidalis”. Beter winterhard is de Amerikaanse cipres (Cupressus arizonica) en de zeer smalle vorm “Fastingiata”.

 

Zijn cipressen giftig?

Cipressen bevatten giftige stoffen. Ze schijnen echter niet zo giftig te zijn, dat in informatiecentra ervoor gewaarschuwd wordt. Maar voor de zekerheid is het beter onnodig contact te vermijden. 

omhoog